فصل سوم در روزگارى كه مصنف كتاب رحمه اللَّه زندگى ميكرده از نيمهء قرن 4 تا 5 هجرى عوامل بسيارى سبب سستى عقائد بوده . 1 - تسلط نژاد ترك بر مركز حكومت اسلامى و بىتوجهى آنان بعقائد و آداب حقيقى دين اسلام . مسعودى در ص 166 ج 4 مروج نامبرده گويد : چون خلافت به معتمد رسيد عبيد الدين يحيى بن خاقان را بوزارت برگزيد ( و خاندان يحيى ترك نژاد بودند ) - تا گويد - معتمد برادرش ابى احمد موفق و مفلح را خلعت پوشيد در ربيع يكم سال 251 و آنها را به بصره فرستاد تا باصحاب الزنج نبرد كنند و مفلح تركى به صاحب الزنج ( رئيس قرمطيان ) در روز 18 جمادى يكم سال 258 يورش برد و تبرى به گيجگاه او خورد و فرداى آن روز مرد و جنازه او را بسامره آوردند و در آنجا به خاك رفت و ابو احمد از نبرد صاحب الزنج برگشت . 2 - شورشهاى بسيارى كه در هر گوشه از كشور پهناور اسلامى بر پا شد مانند شورش قرامطه در بصره كه سالها طول كشيد و بكشتار صدها هزار مسلمانان ناحيه بصره و اهواز و ديگر مناطق اسلامى كشيد مسعودى در ص 194 ج 4 مروج نامبرده خود گويد : صاحب الزنج در سال 255 در دوران خلافت المهتدى در بصره شورش كرد و خود را نوادهء امام حسن عليه السلام ميدانست - تا گويد - از مردم قريه ورزينن از بخشهاى رى بوده و از كارهايش بر آمد كه هم عقيده با طائفه ازارقه خوارج بوده